www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Radar Grondbeginselen

Aftakduplexer

Stroomverloop
Spanningsverloop
Impedantieverloop

Afbeelding 1: Stroom- en spanningsverloop op een leiding

Stroomverloop
Spanningsverloop
Impedantieverloop

Afbeelding 1: Stroom- en spanningsverloop op een leiding

Zender
Ontvanger
ATR-buis
TR-buis

Afbeelding 2: Zend-ontvangschakelaar van coaxkabel met TR- en ATR-buis

Zender
Ontvanger
ATR-buis
TR-buis

Afbeelding 2: Zend-ontvangschakelaar van coaxkabelsecties met TR- en ATR-buis

Aftakduplexer

De aftakduplexer is een zend-ontvangschakelaar die uit afgestemde leidingsecties bestaat. Deze worden door gasontladingsbuizen of pin-dioden kortgesloten of vormen een open leiding en leiden zo de hoogfrequente energie via de leiding naar de gewenste module.

Voorwaarden

Een belangrijke eigenschap van leidingsecties met een lengte van λ/4 is de impedantietransformatie. Bij het beschouwen van de spannings- en stroomverhoudingen op een leidingsectie kan worden vastgesteld dat op een leiding

Een stroommaximum treedt op wanneer een leiding is kortgesloten. De kortsluiting betekent dat op deze plaats geen spanning kan worden gemeten, zodat de spanning daar een minimum heeft. Een spanningsmaximum betekent dat op deze plaats omstandigheden heersen zoals bij een open leiding: er loopt geen stroom.

Bij een hoogfrequente spanning wisselen maxima en minima elkaar af volgens een sinusfunctie. De spanning loopt 90° voor op de stroom, wat overeenkomt met een kwart van de golflengte λ. Het stroommaximum en het spanningsmaximum liggen op de leiding op een afstand van λ/4 van elkaar.

Wanneer de impedantie wordt beschouwd, moet volgens de formule R = U / I bij een spanningsmaximum, dat overeenkomt met een stroomminimum, een oneindig hoge impedantie aanwezig zijn. Bij een spanningsminimum en daarmee een stroommaximum is de impedantie gelijk aan nul. Door de periodiciteit van de sinusfunctie wordt een kortsluiting na λ/4 getransformeerd tot een oneindig hoge impedantie, dus tot een „open leiding”. Na nogmaals λ/4 zou opnieuw een kortsluiting worden gemeten.

Werking van een aftakduplexer

Bij een aftakduplexer wordt de zendenergie op een leiding, bestaande uit een coaxkabel of golfgeleider, gebruikt om door ontsteking de inwendige weerstand van een gasontladingsbuis te veranderen. Normaal gesproken heeft deze gasontladingsbuis een vrijwel oneindig hoge inwendige weerstand. Wanneer het vulgas van de buis overgaat in de plasmatoestand, dus wanneer de buis „ontsteekt”, wordt de inwendige weerstand uiterst laag.

Op het zendmoment ontsteken in afbeelding 2 beide gasontladingsbuizen en veroorzaken zij op de punten C en D elk een kortsluiting. Na een afstand van λ/4 wordt deze kortsluiting getransformeerd tot een vrijwel oneindig hoge impedantie. Voor de zendenergie blijft daardoor geen andere weg over dan die naar de antenne.

Tijdens de ontvangst hebben beide buizen een zeer hoge inwendige weerstand. De kortsluiting in de leiding achter punt C blijft na een afstand van λ/2 nog steeds een kortsluiting en scheidt zo de zender van de leiding. Deze kortsluiting op punt A wordt na een afstand van λ/4 op punt B opnieuw een zeer hoge impedantie. De door de antenne ontvangen echosignalen herkennen deze als een open leiding, zodat voor hen alleen de weg naar de ontvanger overblijft.

De nadelen van dit type duplexer zijn:

De weerstand van een ontstoken TR-buis is niet gelijk aan nul. Met één TR-buis worden dempingen van „slechts” maximaal 30 dB bereikt. Daarom worden op weg naar de ontvanger vaak meerdere gasontladingskamers op een onderlinge afstand van λ/2 achter elkaar geschakeld.

TR-buizen
TR-buis met een „Keep-Alive-elektrode” en het werkingsprincipe ervan
Keep-Alive-elektrode
Gasontladingskamer
Massapotentiaal

Afbeelding 3: TR-buis voor een golfgeleidersectie met een „Keep-Alive-elektrode”

TR-buizen bestaan gewoonlijk uit gasontladingskamers die zijn ingesloten in een slechts gedeeltelijk geëvacueerde glazen behuizing, zoals weergegeven in afbeelding 2. Wanneer elektronen door het geïoniseerde gas of de geïoniseerde damp worden geleid, ontstaat een elektrische boog. De vereiste ontsteekspanning kan worden verlaagd door de inwendige gasdruk te verminderen. Daarbij moet een optimum worden bereikt om zowel een efficiënte ontsteking als een doeltreffende uitdoving te waarborgen. De hersteltijd van de TR-buis kan worden verbeterd door een kleine hoeveelheid waterdamp aan het vulgas toe te voegen. Bij een waterdampdruk van ongeveer 1 mbar in de buis bedraagt de hersteltijd ongeveer 0,5 µs. Een zeer korte hersteltijd is uiterst belangrijk voor het radarapparaat, omdat echosignalen van vliegtuigen die zeer dicht bij de radar vliegen en nog tijdens de hersteltijd aankomen, de ontvanger niet kunnen bereiken.

Ook het ontstekingsproces verloopt niet zonder vertraging. Dit is bijzonder gevaarlijk, omdat gedurende deze periode van maximaal 100 ns het volledige zendvermogen de ingangen van de ontvanger bereikt. De reactietijd voor het ontsteken kan worden verkort met een zogenaamde „Keep-Alive-spanning” van ongeveer 100 tot 1000 V, die bovendien de vereiste ontsteekspanning verder verlaagt.

TR-buis als golfgeleidersectie
Venster
Ontladings-
kamer
Diafragma

Afbeelding 4: Opbouw van een TR-buis als golfgeleidersectie

De gasontladingskamer wordt met diafragma’s en kegelvormige inzetstukken ontworpen voor resonantiegedrag met een sterke veldverhoging in de ontladingskamer. Een hoogvermogenspuls met hoge frequentie ontsteekt binnen enkele nanoseconden door botsingsionisatie een gaslading. Daardoor wordt de golfgeleidersectie kortgesloten. De met kwartsglas gasdicht afgesloten vensters worden zo gevormd dat de gasontladingsbuis bij lage vermogens geen reflecties veroorzaakt.

Afbeelding 5: Voorbeeld: elektronenbuis MD 80 S 2 van de firma „Raytheon”.

Deze gasontladingsbuis is een golfgeleidersectie in het zenderblok van de ASR-910 die bij het aanleggen van de hoogfrequente energie door ionisatie van de argonvulling een hoogfrequente kortsluiting veroorzaakt en zo de ontvanger tegen een te hoge hoogfrequente energie beschermt. Waarschuwing

De witte opschrift en de kleine sticker waarschuwen dat deze gasontladingsbuis van de ASR-910 als ionisatiehulpmiddel ook radioactief H3 (tritium) bevat, met een activiteit van 0,6 tot 1,3 gigabecquerel. Als de behuizing wordt beschadigd, kan het gas ontsnappen en kan de radioactieve β-straling gevaarlijk worden.

ATR-buis

De ATR-buis is in principe op dezelfde manier opgebouwd als een TR-buis. Het wezenlijke verschil bestaat uitsluitend uit de verschillende inbouwposities, omdat de ATR-buis geen even gevoelige componenten hoeft te beschermen. Daarom is zij meestal iets eenvoudiger opgebouwd dan de TR-buis, omdat ionisatiehulpmiddelen zoals radioactieve gasvullingen of de „Keep-Alive-spanning” achterwege kunnen blijven.

Geschiedenis

De aftakduplexer werd onder de naam „zend-ontvangapparaat” uitgevonden door de ingenieurs Wilhelm Step en Fritz Wächter bij de firma Telefunken. Het octrooi werd in 1941 aangevraagd, maar door de oorlog en de beperkingen van de naoorlogse periode pas in 1953 formeel verleend.