www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Основе радарске технологије

Варикап диода

Шематски симбол варикап диоде

Слика 1: Шематски симбол варикап диоде

Варикап диода је добила назив по својству које омогућава да се њоме замени подесиви кондензатор. Област просторног наелектрисања, односно запорни слој pn споја, делује као диелектрик, а носиоци наелектрисања као плоче кондензатора. Величина запорног напона мења ширину запорног слоја, а тиме и капацитивност. На слици 1 приказан је шематски симбол варикап диоде. Варикап диоде се користе у резонантним колима и појачавачима високофреквенцијске технике.

Област просторног
наелектрисања
првобитни
запорни слој
ток струје

Слика 2: Поларизација pn-споја у пропусном смеру.

Поларизација у пропусном смеру
Област просторног
наелектрисања
првобитни
запорни слој
ток струје

Слика 2: Поларизација pn-споја у пропусном смеру.

Величина области просторног наелектрисања pn споја зависи од прикљученог напона. Поларизација у пропусном смеру смањује дебљину запорног слоја и, изнад одређеног напона (код силицијума приближно 0,7 волти), електрони могу да савладају запорни слој, унутрашњи отпор се смањује и почиње да тече струја у пропусном смеру (види слику 2). Ако је, међутим, преднапон pn споја поларисан у запорном смеру, као што је приказано на слици 3, запорна област се шири, јер електрично поље удаљава носиоце наелектрисања од запорног слоја. Запорни слој тиме постаје још сиромашнији носиоцима наелектрисања и његова ширина расте у зависности од величине запорног напона. Варикап диода ради управо у овим условима поларизације и у суштини представља посебан pn спој.

Као што је приказано на графикама, дебљина изолационог запорног слоја између носилаца наелектрисања, настала услед преднапона у запорном смеру, одговара растојању између две плоче кондензатора. Као и код кондензатора, капацитивност се може израчунати:

Област просторног
наелектрисања
првобитни
запорни слој

Слика 3: Поларизација pn споја у запорном смеру

Поларизација диоде у запорном смеру
Област просторног
наелектрисања
првобитни
запорни слој

Слика 3: Поларизација pn споја у запорном смеру

C = k · A где је A = површина плоче кондензатора
k = константни фактор
d = растојање између плоча кондензатора
(1)
d

Као растојање између плоча кондензатора узима се дебљина запорног слоја. Површина плоча кондензатора одређена је конструкцијом и такође се може сматрати константном. Према томе, променљиво је само растојање између плоча кондензатора, које директно зависи од запорног напона. Што је напон већи, растојање је веће, а капацитивност мања. Капацитивност је, дакле, обрнуто пропорционална напону.

Диелектрик
Диелектрик
Плоча
кондензатора
Плоча
кондензатора
Област просторног наелектрисања
Област просторног наелектрисања

Слика 4: Зависност запорног напона и капацитивности.

Диелектрик
Диелектрик
Плоча
кондензатора
Плоча
кондензатора
Област просторног наелектрисања
Област просторног наелектрисања

Слика 4: Зависност запорног напона и капацитивности.

Код варикап диоде однос промене напона и промене капацитивности може износити до 10 према 1. Слика 4 приказује ту зависност: у горњем колу, при запорном напону од приближно 3 волта, може се постићи капацитивност од, на пример, 20 пикофарада. У доњем колу напон је удвостручен, па претпостављени напон износи 6 волти. Ако капацитивност тада износи, на пример, само 5 пикофарада, сваки волт повећања запорног напона смањује капацитивност за 5 пикофарада, па однос промене напона и промене капацитивности у овом случају износи 5 према 1. Капацитивности које се могу постићи варикап диодама налазе се, иначе, само у нижем пикофарадском опсегу.

Варикап диоде су замениле некада уобичајене обртне и тример кондензаторе. Управљање напоном омогућава удобно даљинско управљање, па чак и аутоматско подешавање фреквенције резонантних кола. Пример примене варикап диоде у подесивом осцилаторном колу приказан је на слици 5.

Слика 5: Подесиво осцилаторно коло са варикап диодом.

Подесиво осцилаторно коло са варикап диодом

Слика 5: Подесиво осцилаторно коло са варикап диодом.

На слици 5 се са клизача потенциометра узима променљиви напон. Пригушнице Dr1 и Dr2 имају мали отпор за једносмерну струју, а напон се доводи на варикап диоду као запорни напон. Њена капацитивност C2 повезана је редно са кондензаторима C1 и C3. Због тога промена запорног напона помоћу потенциометра изазива промену капацитивности, а тиме и промену резонантне фреквенције осцилаторног кола. Пригушнице Dr1 и Dr2 имају веома велики отпор на резонантној фреквенцији кола, тако да отпор потенциометра не оптерећује осцилаторно коло. Редно повезани кондензатори C1 и C3 имају две функције: с једне стране раздвајају једносмерно коло преднапона од кола наизменичне струје, а с друге стране учествују у одређивању фреквенције осцилаторног кола и тиме ограничавају опсег подешавања варикап диоде.

Варикап диода (варикторска диода, Varicap) је диода која има својства кондензатора, при чему растојање између носилаца наелектрисања делује као диелектрик између плоча кондензатора. Када је прикључен запорни напон, растојање између носилаца наелектрисања може се упоредити са дебљином изолационог диелектрика. Зато формула (1) за израчунавање капацитивности важи и за варикап диоду и за кондензатор. Величина растојања између носилаца наелектрисања у формули замењује растојање између плоча кондензатора. При промени величине запорног напона мења се и растојање између носилаца наелектрисања. При већем запорном напону повећава се растојање d, а тиме се смањује капацитивност C pn-споја. То значи да је капацитивност C варикап диоде обрнуто пропорционална величини запорног напона.

Однос између запорног напона и капацитивности може износити до 10 према 1. Пример на графици показује да у горњем случају запорни напон од 3 V даје капацитивност од 20 pF. Ако се запорни напон повећа на 6 V, капацитивност опада на 5 pF. Дакле, сваки волт повећања запорног напона изазива смањење од 5 pF, што значи да ова варикап диода има однос капацитивности и запорног напона 5 према 1. Наравно, овај процес је реверзибилан: смањење запорног напона повећава капацитивност. Међутим, достижне вредности капацитивности увек се налазе у пикофарадском опсегу.

Варикап диоде могу да замене уобичајене тример кондензаторе и користе се у већини радарских уређаја. Велика предност је могућност даљинског управљања или аутоматског подешавања високофреквенцијских осцилаторних кола помоћу управљачког једносмерног напона.

Аутор: Кристијан Волф,
Превод на српски: Александар Г. Ристић