MOSFET
Rysunek 1: Symbol schematyczny tranzystora MOSFET
(okrąg może również zostać pominięty)
Rysunek 1: Symbol schematyczny tranzystora MOSFET
(okrąg może również zostać pominięty)
MOSFET jest skrótem od Metal Oxide Semiconductor (także: Silicon) Field Effect Transistor . Ponieważ we współczesnych procesach technologicznych pod bramką nie stosuje się już tlenku, używa się również neutralnego określenia IGFET dla Insulated Gate FET. MOSFET jest kolejnym typem tranzystora polowego i ma w porównaniu z JFET-em kilka zalet. Impedancja wejściowa MOSFET-u jest jeszcze większa niż JFET-u (10 do 100 MΩ). Ta niezwykle wysoka impedancja wejściowa praktycznie nie obciąża poprzedzających elementów i wraz z dużym wzmocnieniem napięciowym sprawia, że MOSFET jest idealnym elementem wzmacniającym wysokiej częstotliwości, także w przyrządach pomiarowych i układach laboratoryjnych.
Podobnie jak w przypadku tranzystora bipolarnego istnieją dwie komplementarne konstrukcje: MOSFET z kanałem n- oraz MOSFET z kanałem p-. Każdą z nich można dodatkowo podzielić na konstrukcje normalnie wyłączone (enhancement transistor, „typ wzbogacany”) oraz normalnie przewodzące (depletion transistor, „typ zubożany”). Ma co najmniej trzy wyprowadzenia elektrod: bramkę, dren i źródło, a w niektórych konstrukcjach dodatkowe wyprowadzenie podłoża (lub Bulk) jest również wyprowadzone na zewnątrz.) Symbol schematyczny pokazano na rysunku 1.
Rysunek 2: Schematyczna budowa MOSFET-u z kanałem n
Rysunek 2: Schematyczna budowa MOSFET-u z kanałem n
MOSFET jest tranzystorem sterowanym napięciowo. Napięcie między bramką a źródłem steruje przepływem prądu między drenem a źródłem. Przez bramkę praktycznie nie płynie prąd. Dzięki takiej budowie wyprowadzenie bramki, warstwa izolacyjna i wyprowadzenie podłoża tworzą kondensator, który ładuje się po przyłożeniu napięcia między bramką a podłożem. W podłożu nośniki mniejszościowe (w krzemie typu p elektrony) przemieszczają się do warstwy granicznej i rekombinują z nośnikami większościowymi (w krzemie typu p dziurami). Powoduje to efekt odpowiadający wypieraniu nośników większościowych i nazywany jest „zubożeniem”. Od określonego napięcia Uth (Threshold voltage, napięcie progowe) wypieranie większościowych nośników ładunku jest tak duże, że nie są one już dostępne do rekombinacji. Następuje nagromadzenie nośników mniejszościowych, wskutek czego pierwotnie domieszkowane typu p podłoże w pobliżu warstwy izolacyjnej staje się przewodzące jako kanał n. Stan ten nazywany jest silną „inwersją”. Powstały cienki przewodzący kanał n łączy teraz oba obszary typu n źródła i drenu, dzięki czemu nośniki ładunku mogą płynąć (niemal) bez przeszkód od źródła do drenu.
Zastosowanie MOSFET-u jako wzmacniacza
Rysunek 3: Układ wzmacniacza z tranzystorem MOSFET
Rysunek 3: Układ wzmacniacza z tranzystorem MOSFET
Na rysunku 3 przedstawiono standardowy układ stopnia wzmacniającego z normalnie wyłączonym MOSFET-em z kanałem n typu BS170. Stopień ten charakteryzuje się wysoką impedancją wejściową i dobrą charakterystyką częstotliwościową i jest często stosowany jako konwerter impedancji. C1 i C2 są kondensatorami wejściowym i wyjściowym służącymi do separacji składowej stałej. R1 i R2 tworzą wejściowy dzielnik napięcia i określają współczynnik wzmocnienia. Napięcie polaryzacji dla bramki jest tutaj uzyskiwane za pomocą R3. Taka forma nazywana jest „polaryzacją dynamiczną” i jednocześnie powoduje ujemne sprzężenie zwrotne napięciowe, które poprawia charakterystykę częstotliwościową, ale zmniejsza wzmocnienie. R4 jest rezystorem obciążenia, który podobnie jak we wszystkich układach wzmacniających określa prąd spoczynkowy i tym samym punkt pracy. Ten układ również powoduje zmianę fazy o 180°, jak już opisano dla JFET-u.