www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Wojna elektroniczna

Układy wzmacniaczy tranzystorowych

Tranzystory bipolarne są zasadniczo wzmacniaczami prądowymi. Są sterowane prądem wejściowym, a możliwe napięcie wyjściowe powstaje dopiero wtedy, gdy prąd wzmocniony w tranzystorze przepływa przez rezystor obciążenia. W zależności od tego, które wyprowadzenie tranzystora jest używane jako potencjał odniesienia, układ wzmacniacza ma różne właściwości, które są wykorzystywane w specjalnych zastosowaniach.

Rysunek 1: Układ wspólnego emitera


 (kliknij, aby powiększyć: 700·600px = 25 kByte)

Rysunek 1: Układ wspólnego emitera

Układ wspólnego emitera

Układ wspólnego emitera jest standardowym zastosowaniem wzmacniacza tranzystorowego. Charakteryzuje się bardzo dużym wzmocnieniem napięciowym. Za pomocą rezystora szeregowego RV wytwarzane jest niewielkie napięcie polaryzacji bazy tranzystora, które umożliwia wzmacnianie także ujemnych napięć wejściowych. Układ wspólnego emitera jest najczęściej stosowany jako stopień przedwzmacniacza napięciowego. Pokazany układ ma rezystancję wyjściową 1,8 kΩ przy rezystancji wejściowej około 3 kΩ.

Rysunek 2: Odwrócenie fazy w układzie wspólnego emitera


 (kliknij, aby powiększyć: 640·480px = 21 kByte

Rysunek 2: Odwrócenie fazy w układzie wspólnego emitera

Na napięcie wyjściowe wpływa prąd kolektora IC płynący przez rezystor obciążenia. Im większy jest prąd, tym większy jest spadek napięcia na rezystorze i tym mniejsze jest napięcie na wyjściu stopnia wzmacniającego. Sygnał wejściowy jest zatem na wyjściu odwrócony w fazie o 180°.

Rysunek 3: Układ wspólnego kolektora


 (kliknij, aby powiększyć: 720·600px = 28 kByte)

Rysunek 3: Układ wspólnego kolektora

Układ wspólnego kolektora

W układzie wspólnego kolektora kolektor jest połączony dla prądu przemiennego z masą przez kondensator filtrujący CS i rezystancję wewnętrzną źródła napięcia. Sygnał wyjściowy jest pobierany z emitera. Wyprowadzenie kolektora stanowi punkt odniesienia dla napięcia wejściowego i wyjściowego.

Układ wspólnego kolektora ma współczynnik wzmocnienia napięciowego wynoszący około jeden. Sygnał wyjściowy ma więc prawie taką samą amplitudę napięcia jak sygnał wejściowy. Prąd wyjściowy jest jednak wzmocniony o współczynnik wzmocnienia prądowego tranzystora ß. W rezultacie uzyskuje się wzmocnienie mocy. Rezystancja wejściowa jest dość duża, natomiast rezystancja wyjściowa stosunkowo mała.

Rezystor emiterowy RE, względnie rezystor obciążenia RL na wyjściu, znajduje się zarówno w obwodzie wejściowym, jak i w obwodzie wyjściowym. W obwodzie wejściowym całkowita rezystancja obciążenia wydaje się jednak zwiększona o współczynnik wzmocnienia prądowego tranzystora ß, ponieważ prąd jest tutaj 1/ß razy mniejszy niż w obwodzie wyjściowym. Natomiast wszystkie rezystancje obwodu wejściowego widziane od strony wyjścia są 1/ß razy mniejsze, ponieważ prąd jest tam ß razy większy niż w obwodzie wejściowym.

Układ ten jest stosowany jako układ wejściowy, sterownik linii lub jako konwerter impedancji między źródłami sygnału o dużej impedancji a obciążeniami o małej impedancji. Ponieważ napięcie wejściowe jest w fazie (φ=0) i ma w przybliżeniu taką samą wartość jak napięcie wyjściowe, układ ten jest często nazywany również wtórnikiem emiterowym.

Rysunek 4: Układ wspólnej bazy


 (kliknij, aby powiększyć: 700·550px = 27 kByte)

Rysunek 4: Układ wspólnej bazy

Układ wspólnej bazy

Wzmacniacz tranzystorowy w układzie wspólnej bazy ma, podobnie jak układ wspólnego emitera, duże wzmocnienie napięciowe. Napięcie wejściowe jest doprowadzane między bazę a emiter. Ponieważ w obwodzie wejściowym układu wspólnej bazy duży prąd emitera przepływa przez małą rezystancję, rezystancja wejściowa układu wspólnej bazy jest bardzo mała, często wynosi tylko kilka omów. Również ten podstawowy układ wzmacniacza realizuje funkcję konwersji impedancji. Wzmocnienie prądowe jest nieco mniejsze od 1. Na wzmocnienie napięciowe można wpływać przez dobór rezystora obciążenia RA.

W układzie wspólnej bazy baza tranzystora jest dla prądu przemiennego połączona z masą przez kondensator. Bezpośrednie połączenie bazy z masą nie jest możliwe, ponieważ baza wymaga napięcia stałego jako napięcia polaryzacji. Emiter tranzystora jest połączony przez rezystor z ujemnym biegunem napięcia zasilania. Rezystor ten może być również zrealizowany jako cewka, do której napięcie sterujące jest sprzęgane indukcyjnie za pomocą obwodu rezonansowego. Rezystancja wyjściowa jest natomiast w przybliżeniu tak duża jak w układzie wspólnego emitera.

Pojemności pasożytnicze tranzystora mają w tym układzie tylko niewielki wpływ. Dzięki temu tranzystor może wzmacniać wyższe częstotliwości niż na przykład w układzie wspólnego emitera. Ze względu na niewielkie oddziaływanie zwrotne napięcia wyjściowego na obwód wejściowy układ jest również stosunkowo odporny na niepożądane samowzbudzenie. Dlatego układ wspólnej bazy jest często stosowany w stopniach wejściowych odbiorników przy bardzo wysokich częstotliwościach.