www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Objaśnienie terminów

Rozpylanie magnetronowe

Podłoże
Target
Obłok plazmy
Magnes
N
S
N
gazoszczelna
izolacja
pompa
próżniowa
zbiornik gazu
szlachetnego
Zasilacz wysokiego napięcia

Rysunek 1: Schemat procesu rozpylania magnetronowego

Rozpylanie magnetronowe

Rozpylanie magnetronowe jest metodą wytwarzania bardzo cienkich warstw materiałowych przez osadzanie w komorze próżniowej przy ciśnieniu od 10−3 do 10−2 mbar. Rozpylanie katodowe, zwane również sputteringiem, jest procesem fizycznym, w którym atomy są wybijane z ciała stałego, nazywanego targetem, wskutek bombardowania jonami o dużej energii i przechodzą do fazy gazowej. Rozpylony materiał osadza się następnie na podłożu i tworzy trwałą warstwę. Proces rozpylania określa się także jako proces PVD (Physical Vapor Deposition, fizyczne osadzanie z fazy gazowej). Proces powlekania w próżni umożliwia uzyskanie dużej jednorodności i czystości warstwy. Źródło powlekania, czyli źródło rozpylania, wytwarza niskociśnieniową plazmę z gazu szlachetnego, zazwyczaj argonu. Materiałem wyjściowym warstwy jest target znajdujący się w źródle rozpylania. Z magnetronem jako lampą dużej mocy do generowania drgań metoda ta ma wspólną jedynie nazwę.

Głównymi elementami instalacji są katoda, czyli target, oraz anoda. W celu zwiększenia stopnia jonizacji, a tym samym szybkości osadzania, za targetami umieszcza się pola magnetyczne. Stąd pochodzi określenie magnetron. W tym zastosowaniu nie służy on jednak do generowania drgań o wysokiej częstotliwości, ponieważ nie ma niezbędnych do tego rezonatorów. Ze względu na wypełnienie gazem szlachetnym układ działa raczej jak tyratron. Po przyłożeniu wysokiego napięcia następuje zapłon wyładowania i powstaje obłok plazmy. W obłoku plazmy elektrony są odrywane od atomów gazu, wskutek czego powstają cząstki naładowane: elektrony o ładunku ujemnym oraz jony o ładunku dodatnim. Podobnie jak w klasycznym magnetronie do wytwarzania energii o wysokiej częstotliwości, pole elektryczne wywołane wysokim napięciem i pole magnetyczne są do siebie prostopadłe. Pole magnetyczne wymusza ruch naładowanych cząstek po torach cykloidalnych równoległych do katody, którą w tym przypadku stanowi powierzchnia targetu. Pod wpływem wysokiego napięcia poruszają się one głównie po torze śrubowym. Jony są przyspieszane w kierunku targetu. Podczas zderzenia z jego powierzchnią z materiału targetu zostają wybite cząstki. Cząstki te osadzają się na powlekanym podłożu, dzięki czemu warstwa narasta tam atom po atomie.

Technologia ta umożliwia nanoszenie wszystkich materiałów przewodzących, a także materiałów o wysokiej temperaturze topnienia. Również materiały izolacyjne mogą być rozpylane i stosowane jako materiał targetu. Poprzez zmianę parametrów powlekania w procesie rozpylania magnetronowego można w szerokim zakresie regulować warunki plazmy, a tym samym również właściwości warstwy. Grubość powłoki można precyzyjnie kontrolować. Typowa grubość warstwy wynosi od 1 nm do kilku μm. Ponadto można bardzo dokładnie ustawiać najróżniejsze składy warstw.

Proces rozpylania ma wyraźne zalety w porównaniu z procesami konwencjonalnymi, takimi jak galwanizacja lub proste naparowywanie w próżni. W porównaniu z procesami galwanicznymi należy podkreślić przede wszystkim, że jest to czysta technologia całkowicie eliminująca stosowanie substancji chemicznych szkodliwych dla środowiska. Dzięki temu odpadają wysokie koszty eksploatacji i utylizacji odpadów, a funkcjonalna obróbka powierzchni zyskuje czystą alternatywę produkcyjną. Technologia rozpylania osiągnęła bardzo wysoki poziom techniczny i nadaje się również jako proces wytwarzania w produkcji masowej.

Rysunek 2: F-22 Raptor z pokrywą kabiny pokrytą złotem
© 2008 Robert Shenk

Zalety procesu:

W technice radarowej proces ten ma przede wszystkim znaczenie pasywne, ponieważ na przykład szkło można pokryć warstwą przewodzącą, która zapobiega przenikaniu fal elektromagnetycznych. Rozwiązanie to można zastosować na przykład w szybach wieży kontroli ruchu lotniczego, aby chronić kontrolerów przed promieniowaniem wysokiej częstotliwości emitowanym przez pobliskie stacje radarowe. Podobnie osłony kabin samolotów o właściwościach stealth mogą być pokrywane cienką warstwą złota, aby zapobiegać niekontrolowanym odbiciom wewnątrz kabiny.