Magnetronsputteren
isolatie
pomp
edelgas
Figuur 1: Schematische weergave van een magnetronsputterproces
Magnetronsputteren
Magnetronsputteren is een methode voor het vervaardigen van zeer dunne materiaallagen door depositie in een vacuümkamer bij een druk van 10−3 tot 10−2 mbar. Sputteren, ook kathodisch sputteren genoemd, is een fysisch proces waarbij atomen uit een vast lichaam, het zogenoemde target, door beschieting met hoogenergetische ionen worden losgemaakt en in de gasfase overgaan. Het materiaal wordt daarbij verstoven, waarna het zich op een substraat afzet en een vaste laag vormt. Het sputterproces wordt ook een PVD-proces genoemd (Physical Vapor Deposition, fysische dampdepositie). Het coatingproces in vacuüm maakt een hoge gelijkmatigheid en zuiverheid van de laag mogelijk. De coatingbron, of sputterbron, genereert een lagedrukplasma uit een edelgas, doorgaans argon. Het target in de sputterbron dient als uitgangsmateriaal voor de laag. Met de magnetron als hoogvermogensbuis voor het opwekken van oscillaties heeft deze methode alleen de naam gemeen.
De belangrijkste onderdelen van de installatie zijn de kathode, het target, en de anode. Om de ionisatiegraad en daarmee de depositiesnelheid te verhogen, worden achter de targets magnetische velden aangebracht. Hieruit is de benaming magnetron ontstaan. In deze toepassing wordt deze echter niet gebruikt om hoogfrequente oscillaties op te wekken, omdat de daarvoor benodigde resonatoren ontbreken. Door de vulling met edelgas werkt het systeem eerder als een thyratron. Bij het aanleggen van een hoge spanning ontsteekt de ontlading en ontstaat er een plasmawolk. In deze plasmawolk worden elektronen uit de atomen van het edelgas losgemaakt, waardoor geladen deeltjes ontstaan: negatief geladen elektronen en positief geladen ionen. Net als bij een klassieke magnetron voor het opwekken van hoogfrequente energie staan het elektrische veld van de hoge spanning en het magnetische veld loodrecht op elkaar. Het magnetische veld dwingt de geladen deeltjes in cycloïdale banen evenwijdig aan de kathode, die hier wordt gevormd door het oppervlak van het target. Onder invloed van de hoge spanning bewegen zij zich daarbij voornamelijk langs een schroefvormige baan. De ionen worden in de richting van het target versneld. Wanneer zij het target raken, worden deeltjes uit het targetmateriaal losgeslagen. Deze deeltjes zetten zich af op het te coaten substraat, waardoor de laag daar atoom voor atoom aangroeit.
Met deze technologie kunnen alle elektrisch geleidende materialen worden aangebracht, evenals materialen met een hoog smeltpunt. Ook isolerende materialen kunnen worden verstoven en als targetmateriaal worden gebruikt. Door de coatingparameters bij het magnetronsputteren te variëren, kunnen de plasmaomstandigheden en daarmee ook de eigenschappen van de laag binnen ruime grenzen worden ingesteld. De dikte van de coating kan nauwkeurig worden geregeld. De typische laagdikte varieert van 1 nm tot enkele μm. Bovendien kunnen de meest uiteenlopende laagsamenstellingen zeer nauwkeurig worden ingesteld.
Het sputterproces heeft duidelijke voordelen ten opzichte van conventionele processen, zoals galvaniseren of eenvoudige verdamping in vacuüm. In vergelijking met galvanische processen moet vooral worden benadrukt dat het om een schone technologie gaat die volledig zonder milieubelastende chemicaliën werkt. Hierdoor vervallen de hoge bedrijfs- en afvalverwerkingskosten en ontstaat een schoon productiealternatief voor functionele oppervlakteveredeling. De sputtertechnologie bevindt zich technisch op een zeer hoog niveau en is ook geschikt als productieproces voor massaproductie.
Voordelen van het proces:
- lage coatingtemperatuur;
- zeer grote flexibiliteit bij de keuze van mogelijke laagmaterialen;
- zeer grote flexibiliteit bij de keuze van mogelijke procesvarianten;
- gecontroleerde en reproduceerbare laagdepositie;
- hoge homogeniteit en zuiverheid van de afgezette laag;
- hoge hechting van de laag;
- gerichte instelling van de laageigenschappen;
- vrije plaatsing van de coatingbron;
- milieuvriendelijk proces.
Voor de radartechniek heeft dit proces vooral een passieve betekenis, omdat bijvoorbeeld glas van een geleidende laag kan worden voorzien die voorkomt dat elektromagnetische golven erdoorheen dringen. Dit kan bijvoorbeeld worden toegepast op de ramen van een verkeerstoren om luchtverkeersleiders te beschermen tegen de HF-straling van nabijgelegen radarstations. Ook de cockpitkappen van vliegtuigen met stealth-eigenschappen kunnen van een dunne goudlaag worden voorzien om ongecontroleerde reflecties in de cockpit te voorkomen.