Karcinotron
Rysunek 1: Podstawowy obwód karcinotronu typu O
Karcinotron
Karcinotron (od karkinox, greckiego słowa καρκίνος oznaczającego pływającego do tyłu kraba), znany również jako oscylator fali wstecznej, BWO lub, w starszej literaturze, oppozytron, jest lampą elektronową do generowania oscylacji, która ma tę zaletę, że jest elektronicznie przestrajalna w szerokim zakresie częstotliwości. Karcinotron (marka firmy Thomson-CSF, obecnie część Thales) należy do grupy lamp z opóźnieniem czasowym i jest tak zwaną „lampą z falą wsteczną” (Backward-Wave Tube, BWT).
Istnieją dwa typy lamp z falą wsteczną, które są sklasyfikowane jako typ M i typ O. Lampy typu M są lampami krzyżowymi podobnymi do magnetronów. O w oznaczeniu typu O pochodzi od francuskiego słowa oznaczającego falę l’onde i wskazuje, że pole magnetyczne jest w tym samym kierunku co wiązka elektronów i linia opóźniająca dla fal.
Wynalazek oscylatora z falą wsteczną został zaprezentowany jednocześnie i niezależnie przez Rudolfa Kompfnera (austriackiego naukowca mieszkającego w Anglii) z Bell Labs i Bernarda Epszteina z Thomson-CSF. Epsztein zademonstrował działanie oscylatora fali wstecznej typu M 31 marca 1951 roku i nazwał go Karcinotron. Złożono wniosek patentowy (patent francuski nr 1 035 379;[1] patent brytyjski nr 699 893; patent amerykański nr 2 880 355). Kompfner wynalazł oscylator typu O z falą wsteczną w 1951 roku. Patent ten został złożony 15 maja 1952 roku pod numerem US 2 985 790[2] i przyznany 23 maja 1961 roku.
Rysunek 2: Obwód główny karcinotronu typu O z serpentynową falowodową linią opóźniającą
Rysunek 2: Obwód główny karcinotronu typu O z serpentynową falowodową linią opóźniającą
Karcinotron typu O
Karcinotron typu O ma strukturę podobną do lampy o fali bieżącej. Wiązka elektronów jest ogniskowana przez silne pole magnetyczne, które jednak nie bierze udziału w interakcjach. Linia opóźniająca jest zwykle falowodem, którego wymiary określają szerokość pasma lampy. W przypadku niższych mocy wyjściowych można również stosować cewki z drutu nawojowego (patrz rys. 1). Podobnie jak w przypadku lampy o fali bieżącej, tryb pracy opiera się na synchronicznej interakcji między falą o wysokiej częstotliwości w linii opóźniającej a wiązką elektronów. Jednakże, podczas gdy w lampie o fali bieżącej kierunek fali w linii opóźniającej porusza się wraz z wiązką elektronów, w karcino-tronie kierunek ten jest odwrócony. Jeśli fala i wiązka elektronów poruszają się w przeciwnych kierunkach, wiązka elektronów działa jako element sprzężenia zwrotnego, przekazując indukowane zmiany prędkości z wyjścia do wejścia.
Oscylacje są generowane, gdy występuje dyspersja fazowa między prędkością elektronów a prędkością fazową fali na linii opóźniającej. Prędkość propagacji w linii opóźniającej jest stała. Prędkość elektronów w wiązce elektronów może być zmieniana przez potencjał kolektora (w praktyce: zmiana napięcia anody!). Oznacza to, że częstotliwość generowanych oscylacji może być zmieniana w bardzo szerokim zakresie.
sterująca
Rysunek 3: Podstawowy obwód karcinotronu typu M
sterująca
Rysunek 3: Podstawowy obwód karcinotronu typu M
Karzinotron typu M
Oscylator fali wstecznej typu M wykorzystuje pole elektryczne E pomiędzy katodami i anodą oraz prostopadłe pole magnetyczne B, podobnie jak magnetron, do odchylania wiązki elektronów po okręgu. Elektrony poruszają się prostopadle do pola E i pola B z prędkością Ve. Silne oddziaływanie występuje z dyspersją fazową, tj. gdy prędkość fazowa Vφ fali wysokiej częstotliwości w linii opóźniającej odpowiada w przybliżeniu prędkości elektronów Ve. Elektrony otrzymują dodatkową składową prędkości, co prowadzi do tworzenia pakietów elektronów. Elektrony znajdujące się w opóźniającym polu elektrycznym fali w linii opóźniającej tracą energię, którą otrzymały ze statycznego pola elektrycznego E i przekazują ją do fali wstecznej o wysokiej częstotliwości. Fala wsteczna ma prędkość Vrh i tworzy rezonans harmoniczny w przestrzeni z pęczkami elektronów, tj. natężenie pola elektrycznego fali wstecznej osiąga maksimum dokładnie w punktach, w których pęczki elektronów również mają maksimum.
Zimna katoda jest bardziej ujemna niż podgrzana, aby uniknąć wychwytywania elektronów przez zimną katodę, które pochłonęły energię podczas interakcji z polem fali w linii opóźniającej. Ten środek powoduje również zmianę promienia ścieżek elektronów wkrótce po opuszczeniu podgrzewanej katody. Kolektor C ma potencjał napięcia anodowego i zamyka obwód karcinotronu.
Karcinotrony typu M mogą również pracować w zakresie rezonansu linii opóźniającej. Daje im to lepszą wydajność, ale nadal mogą zachować właściwość elektrycznie przestrajanej częstotliwości w określonym paśmie. Zazwyczaj wystarczy zainstalować tylko jeden rezonator jako reflektor.
Charakterystyka elektryczna
Moc, jaką można uzyskać za pomocą tego typu lamp wynosi od 50 do 1 000 mW. Częstotliwości, które można wygenerować, rozciągają się do zakresu terahercowego i są ograniczone jedynie przez linię opóźniającą. Przestrajana szerokość pasma może zazwyczaj wynosić ponad 10% częstotliwości środkowej. W porównaniu do innych lamp oscylacyjnych, ma on raczej niską sprawność wynoszącą tylko około 20-30% (typ O) i do 40% (typ M), która maleje wraz ze wzrostem częstotliwości.
Carcinotrony były używane w urządzeniach zagłuszających od początku lat 60. do końca lat 70. ubiegłego wieku. Później zostały one zastąpione przez układy półprzewodnikowe. Począwszy od 1980 roku, interesujące stały się zastosowania laboratoryjne do górnego zakresu terahercowego.
| Zakres częstotliwości (GHz) | Napięcie anodowe (kV) |
Moc wyjściowa (dBm) | |
| Pasmo VHF … J | 0,1 … 20 | 0,2 … 2 | 13 … 17 |
| Pasmo D … K | 1 … 40 | 0,1 … 0,8 | 17 … 30 |
| Pasmo K … O | 35 … 260 | 0,4 … 1,9 | 8 … 16 |
| Pasmo podczerwieni | 260 … 1 400 | 1 … 6 | −3 … 10 |
Źródła:
- Patent FR1035379 (A): Bernard Epsztein, ’’Backward flow travelling wave devices’’, published 1959-03-31
- Patent US2985790 (A): Rudolf Kompfner, ’’Backward-Wave Tube’’, 1951-05-17, (Google Patents)