www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Radar Grondbeginselen

Carcinotron

HF-uitgang

Figuur 1: Basisschakeling van een carcinotron type O

HF-uitgang

Figuur 1: Basisschakeling van een carcinotron type O

Carcinotron

De carzinotron (van karkinox, het Griekse woord καρκίνος voor de achterwaarts zwemmende krab), ook bekend als een backward-wave oscillator (BWO) of, in oudere literatuur, oppositron, is een elektronenbuis voor het opwekken van oscillaties die het voordeel heeft dat hij elektronisch afstembaar is over een groot frequentiebereik. De carcinotron (een merknaam van het bedrijf Thomson-CSF, nu onderdeel van Thales) behoort tot de groep van de tijdvertragingsbuizen en is een zogenaamde (Backward-Wave Tube, BWT).

Er zijn twee soorten backward-wave buizen, die worden ingedeeld in type M en type O. Buizen van het type M zijn kruisveldbuizen die lijken op een magnetron. De O in de typeaanduiding O-type komt van het Franse woord voor golf l’onde en geeft aan dat het magnetische veld in dezelfde richting staat als de elektronenbundel en de vertragingslijn voor de golven.

De uitvinding van een backward-wave oscillator werd gelijktijdig en onafhankelijk gepresenteerd door Rudolf Kompfner (een Oostenrijkse wetenschapper die in Engeland woonde) van Bell Labs en Bernard Epsztein van Thomson-CSF. Epsztein demonstreerde de werking van een M-type achterwaartse golf oscillator op 31 maart 1951 en gaf het de naam Carcinotron. Er werd een patentaanvraag ingediend (Frans patent nr. 1 035 379;[1] Brits patent nr. 699 893; US patent nr. 2 880 355). Kompfner vond in 1951 de O-type oscillator met achterwaartse golf uit. Dit patent werd op 15 mei 1952 aangevraagd onder het nummer US 2 985 790[2] en toegekend op 23 mei 1961.

HF-uitgang
Absorber

Figuur 2: Basisschakeling van een O-type carzinotron met serpentine golfgeleidervertragingslijn

HF-uitgang
Absorber

Figuur 2: Basisschakeling van een O-type carzinotron met serpentine golfgeleidervertragingslijn

Carzinotron van het type O

De carzinotron van het type O heeft een structuur die lijkt op die van een lopende-golfbuis. De elektronenbundel wordt gefocusseerd door een sterk magnetisch veld dat echter niet betrokken is bij de interacties. De vertragingslijn is meestal een gevouwen golfgeleider waarvan de afmetingen de bandbreedte van de buis bepalen. Bifilair gewikkelde draadspoelen kunnen ook worden gebruikt voor lagere uitgangsvermogens (zie Fig. 1). Net als bij de lopende-golfbuis is de werking gebaseerd op de synchrone interactie tussen de hoogfrequente golf in de vertragingslijn en de elektronenbundel. Maar terwijl in een lopende-golfbuis de richting van de golf in de vertragingslijn meebeweegt met de elektronenbundel, is de richting in de carcinotron omgekeerd. Als de golf en de elektronenbundel in tegengestelde richtingen bewegen, werkt de elektronenbundel als een terugkoppelingselement door de geïnduceerde snelheidsveranderingen terug te koppelen van de uitgang naar de ingang.

Oscillaties worden opgewekt wanneer er een faseverschil is tussen de elektronensnelheid en de fasesnelheid van de golf op de vertragingslijn. De voortplantingssnelheid in de vertragingslijn is constant. De snelheid van de elektronen in de elektronenbundel kan worden veranderd door het collectorpotentiaal (in de praktijk: het veranderen van de anodespanning!). Dit betekent dat de frequentie van de opgewekte oscillaties over een zeer groot bereik kan worden veranderd.

Anode met vertragingslijn
HF-uitgang
Koude kathode
Kathode
Absorber
Collector
Controle-
elektrode

Figuur 3: Basisschakeling van een carzinotron van het M-type

 
Anode met vertragingslijn
HF-uitgang
Koude kathode
Kathode
Absorber
Collector
Controle-
elektrode

Figuur 3: Basisschakeling van een carzinotron van het M-type

Carcinotron van het type M

De backward-wave oscillator van het type M gebruikt een elektrisch veld E tussen de kathoden en de anode en een loodrecht magnetisch veld B, vergelijkbaar met de magnetron, om een elektronenbundel in een cirkel af te buigen. De elektronen bewegen loodrecht op veld E en veld B met een snelheid Ve. Er treedt een sterke wisselwerking op met fasedispersie, d.w.z. wanneer de fasesnelheid Vφ van de hoogfrequente golf in de vertragingslijn ongeveer overeenkomt met de elektronensnelheid Ve. De elektronen krijgen een extra snelheidscomponent, wat leidt tot een pakketvorming van elektronen. Elektronen die zich in een vertragend elektrisch veld van de golf in de vertragingslijn bevinden, verliezen de energie die ze van het statische elektrische veld E hebben ontvangen en dragen deze energie over aan de hoogfrequente achterwaartse golf. De achterwaartse golf heeft de snelheid Vrh en vormt een harmonische resonantie in de ruimte met de elektronenbundels, d.w.z. de elektrische veldsterkte van de achterwaartse golf bereikt een maximum precies op de punten waar de elektronenbundels ook een maximum hebben.

De koude kathode is negatiever dan de verwarmde kathode om te voorkomen dat de elektronen worden gevangen door de koude kathode, die energie hebben geabsorbeerd tijdens de interactie met het veld van de golf in de vertragingslijn. Deze maatregel zorgt er ook voor dat de straal van de elektronenpaden verandert kort na het verlaten van de verwarmde kathode. De collector C heeft anodespanningspotentiaal en sluit het circuit van de carcinotron.

Carcinotrons van het type M kunnen ook werken in een resonantiebereik van de vertragingslijn. Dit geeft ze een beter rendement, maar ze kunnen nog steeds de eigenschap van elektrisch afstembare frequentie binnen een bepaalde bandbreedte behouden. Het is meestal voldoende om slechts één resonator als reflector te installeren.

Elektrische eigenschappen

Het vermogen dat met dit type buis kan worden bereikt ligt tussen 50 en 1 000 mW. De frequenties die kunnen worden opgewekt reiken tot in het terahertzgebied en worden alleen beperkt door de vertragingslijn. De afstembare bandbreedte is meestal meer dan 10% van de middenfrequentie. Vergeleken met andere oscillatorbuizen heeft het een vrij laag rendement van slechts ongeveer 20 tot 30% (O-type) en tot 40% (M-type), dat afneemt met toenemende frequentie.

Carcinotrons werden gebruikt in anti-radar stoorapparatuur van het begin van de jaren 1960 tot het einde van de jaren 1970. Daarna werden ze over het algemeen vervangen door halfgeleiderschakelingen. Vanaf 1980 werden laboratoriumtoepassingen tot in het bovenste terahertzgebied interessant.

Frequentiebereik (GHz) Anode-
spanning
(kV)
Uitgangs-
vermogen
(dBm)
Band VHF … J 0,1 … 20 0,2 … 2 13 … 17
Band D … K 1 … 40 0,1 … 0,8 17 … 30
Band K … O 35 … 260 0,4 … 1,9 8 … 16
Infraroodband 260 … 1 400 1 … 6 −3 … 10

Bronnen:

  1. Patent FR1035379 (A): Bernard Epsztein, ’’Backward flow travelling wave devices’’, published 1959-03-31
  2. Patent US2985790 (A): Rudolf Kompfner, ’’Backward-Wave Tube’’, 1951-05-17, (Google Patents)