Kwantumradar
Een kwantumradar (Engels: “Quantum Radar”) maakt gebruik van kwantummechanische effecten, in het bijzonder kwantumverstrengeling en kwantummechanische correlaties, voor het detecteren en lokaliseren van doelen.
De basis voor het begrijpen van dit principe is het golf-deeltje-dualisme in de fysica. Volgens de kwantummechanica kunnen kwantumobjecten niet volledig worden beschreven uitsluitend als klassieke golven of uitsluitend als klassieke deeltjes. Een klassieke golf zou zich in de ruimte voortplanten overeenkomstig de vrije-ruimteverzwakking. Een klassiek deeltje daarentegen heeft een bepaalde positie en kan niet op dezelfde wijze worden beschreven als een ruimtelijk uitgebreide golf. In de kwantummechanica wordt de toestand van een deeltje beschreven door een golffunctie, waarin golf- en deeltjeseigenschappen in één model worden samengebracht.
Kwantumverstrengeling is een verschijnsel uit de kwantummechanica waarbij twee deeltjes, bijvoorbeeld twee fotonen, in een gezamenlijke kwantumtoestand kunnen worden geprepareerd, zodat de resultaten van hun metingen correlaties vertonen die niet onafhankelijk van elkaar kunnen worden beschreven. Deze correlaties kunnen blijven bestaan, ook wanneer beide fotonen ruimtelijk van elkaar zijn gescheiden. Bij de methode Quantum Illumination wordt één van de twee verstrengelde modi als signal naar het doelgebied uitgezonden, terwijl de andere modus, aangeduid als idler, in de ontvanger wordt bewaard. Na ontvangst van het gereflecteerde signaal vindt een gezamenlijke verwerking plaats van het terugkerende signaal en de opgeslagen idlermodus.
Verliezen, ruis en interacties met de omgeving leiden gewoonlijk tot decoherentie en kunnen de oorspronkelijke verstrengeling tussen signaal en idler vernietigen. Toch kunnen bij Quantum Illumination bruikbare correlaties tussen het terugkerende signaal en de idlermodus behouden blijven. Onder bepaalde omstandigheden kan een zwak reflecterend doel daardoor betrouwbaarder worden gedetecteerd tegen een sterke achtergrond van thermische ruis dan met sommige klassieke methoden bij dezelfde uitgezonden energie.
Op deze manier kunnen zeer zwakke reflecties in principe beter worden gedetecteerd
in omgevingsruis.
Dit is vooral van belang voor doelen met een kleine radardoorsnede.
Tot zover het fundamentele fysische principe.
In het optische gebied kunnen verstrengelde fotonenparen bijvoorbeeld worden opgewekt door een laser een niet-lineair optisch kristal te laten pompen, zoals β-bariumboraat (BBO). Door middel van Spontaneous Parametric Down-Conversion (SPDC) kunnen twee fotonen met geschikte kwantummechanische correlaties worden gegenereerd. Een gelijke polarisatie alleen betekent nog geen verstrengeling; doorslaggevend is de gezamenlijk geprepareerde kwantumtoestand van beide modi. Eén modus wordt als uitgezonden signaal gebruikt, terwijl de andere als idler wordt bewaard voor de latere correlatieverwerking in de ontvanger.
Voor toepassing in het microgolfgebied van een radarsysteem ontstaan echter aanvullende technische moeilijkheden. In een praktisch bruikbare kwantumradar zouden onder andere de volgende problemen moeten worden opgelost:
- opslag of behoud van de idlermodus of diens kwantumtoestand gedurende de volledige heen- en teruglooptijd van het signaal;
- het genereren van geschikte kwantumgecorreleerde microgolfsignalen of coherente omzetting tussen het optische en het microgolffrequentiegebied;
- een ontvanger die een gezamenlijke meting of correlatiemeting kan uitvoeren tussen het terugkerende signaal en de idlermodus, ook bij sterke thermische ruis.
De basisprincipes van Quantum Illumination en verschillende kwantumradarachtige methoden zijn al experimenteel aangetoond in laboratoria en over korte afstanden. De realisatie als praktisch inzetbare langeafstandsradar, die een duidelijk voordeel biedt ten opzichte van conventionele radarsystemen, gaat echter nog steeds gepaard met aanzienlijke technische en fysische moeilijkheden. Overeenkomstige operationele langeafstandssystemen blijven daarom onderwerp van onderzoek.