Transistorversterkerschakelingen
Bipolaire transistoren zijn in het algemeen stroomversterkers. Ze worden gestuurd door een ingangsstroom en een mogelijke uitgangsspanning ontstaat pas wanneer de in de transistor versterkte stroom door een belastingsweerstand loopt. Afhankelijk van welke aansluiting van de transistor als referentiepotentiaal wordt gebruikt, heeft de versterkerschakeling verschillende eigenschappen die in speciale toepassingen worden benut.
Afbeelding 1: Gemeenschappelijke-emitterconfiguratie
Gemeenschappelijke-emitterconfiguratie
De gemeenschappelijke-emitterconfiguratie is de standaardtoepassing van een transistorversterker. Ze heeft een zeer hoge spanningsversterking. Met behulp van de serieweerstand RV wordt voor de basis van de transistor een kleine voorspanning opgewekt, waardoor ook negatieve ingangsspanningen kunnen worden versterkt. De gemeenschappelijke-emitterconfiguratie wordt meestal gebruikt als spanningsvoorversterkertrap. De weergegeven schakeling heeft een uitgangsweerstand van 1,8 kΩ bij een ingangsweerstand van ongeveer 3 kΩ.
Afbeelding 2: Faseomkering in de gemeenschappelijke-emitterconfiguratie
De uitgangsspanning wordt beïnvloed door de collectorstroom IC die door de belastingsweerstand loopt. Hoe groter de stroom, des te groter is de spanningsval over de weerstand en des te kleiner is de spanning aan de uitgang van de versterkertrap. Het ingangssignaal wordt daardoor aan de uitgang 180° in fase gedraaid.
Afbeelding 3: Gemeenschappelijke-collectorconfiguratie
Gemeenschappelijke-collectorconfiguratie
Bij een gemeenschappelijke-collectorconfiguratie is de collector via de filtercondensator CS en de inwendige weerstand van de spanningsbron voor wisselstroom met massa verbonden. Het uitgangssignaal wordt aan de emitter afgenomen. De collectoraansluiting is het referentiepunt voor de in- en uitgangsspanning.
De gemeenschappelijke-collectorconfiguratie heeft een spanningsversterking van ongeveer één. Het uitgangssignaal heeft dus vrijwel dezelfde spanningsamplitude als het ingangssignaal. De uitgangsstroom is echter versterkt met de stroomversterkingsfactor van de transistor ß. Daardoor ontstaat een vermogensversterking. De ingangsweerstand is vrij groot, terwijl de uitgangsweerstand relatief klein is.
De emitterweerstand RE, respectievelijk de belastingsweerstand RL aan de uitgang, bevindt zich zowel in de ingangskring als in de uitgangskring. In de ingangskring lijkt de totale belastingsweerstand echter met de factor stroomversterking van de transistor ß te zijn vergroot, omdat de stroom hier 1/ß maal kleiner is dan in de uitgangskring. Alle weerstanden van de ingangskring lijken daarentegen aan de uitgangszijde 1/ß maal kleiner, omdat de stroom daar ß maal groter is dan in de ingangskring.
Deze schakeling wordt gebruikt als ingangsschakeling, als lijndriver of als impedantieomvormer tussen hoogohmige signaalbronnen en laagohmige belastingen. Omdat de ingangsspanning in fase is (φ=0) en ongeveer even groot is als de uitgangsspanning, wordt deze schakeling vaak ook emittervolger genoemd.
Afbeelding 4: Gemeenschappelijke-basisconfiguratie
Gemeenschappelijke-basisconfiguratie
Een transistorversterker in gemeenschappelijke-basisconfiguratie heeft, net als de gemeenschappelijke-emitterconfiguratie, een hoge spanningsversterking. De ingangsspanning wordt tussen basis en emitter aangelegd. Omdat in de ingangskring van de gemeenschappelijke-basisconfiguratie de grote emitterstroom door een kleine weerstand loopt, is de ingangsweerstand van de gemeenschappelijke-basisconfiguratie zeer klein, vaak slechts enkele ohms. Ook deze basisschakeling van een versterker vervult de functie van impedantieomvorming. De stroomversterking is iets kleiner dan 1. De spanningsversterking kan worden beïnvloed door de keuze van de belastingsweerstand RA.
Bij de gemeenschappelijke-basisconfiguratie is de basis van de transistor voor wisselstroom via een condensator met massa verbonden. Een directe verbinding van de basis met massa is niet mogelijk, omdat de basis een gelijkspanning als voorspanning nodig heeft. De emitter van de transistor is via een weerstand aangesloten op de negatieve pool van de voedingsspanning. Deze weerstand kan ook worden uitgevoerd als een spoel, waarin de stuurspanning via een resonantiekring inductief wordt gekoppeld. De uitgangsweerstand is daarentegen ongeveer even groot als bij de gemeenschappelijke-emitterconfiguratie.
De parasitaire capaciteiten van de transistor hebben in deze schakeling slechts weinig invloed. Daardoor kan de transistor hogere frequenties versterken dan bijvoorbeeld in een gemeenschappelijke-emitterconfiguratie. Door de geringe terugwerking van de uitgangsspanning op de ingangskring is de schakeling ook relatief ongevoelig voor ongewenste zelfoscillatie. De gemeenschappelijke-basisconfiguratie wordt daarom vaak gebruikt in ingangstrappen van ontvangers bij zeer hoge frequenties.



