Поларизација
Слика 1: Радар за навођење ракета С 75 „Волхов“
Поларизација
Поларизација је особина трансверзалних таласа која се односи на геометријску оријентацију осцилација одговарајућег таласа. Код електромагнетног поља које зрачи антена, линије електричног поља налазе се нормално на магнетно поље. Обе компоненте поља зависе од положаја антене у односу на површину Земље. За одређивање смера поларизације зрачења користи се правац електричне компоненте електромагнетног таласа. Разликују се линеарна и кружна поларизација.
Слика 2: Вертикално линеарно поларизовано поље (плаво) и хоризонтално линеарно поларизовано поље (црвено)
Линеарна поларизација
Код линеарне поларизације линије поља временски остају у истом правцу. Из линеарне поларизације могу се издвојити два основна облика:
- вертикална поларизација, код које је електрично поље усмерено нормално на површину Земље;
- хоризонтална поларизација, код које је електрично поље усмерено паралелно са површином Земље.
(Пример: осматрачке антене ракетног ПВО система С 75 „Волхов“, NATO ознака: „SA-2“)
Пријемна антена мора бити поларизована на исти начин, односно механички постављена исто као и предајна антена.
Слика 3: Осматрачке антене ракетног ПВО система С 125 „Нева“
Слика 4: Осматрачке антене ракетног ПВО система С 125 „Нева”
Извор слике: www.pvo.guns.ru
Линеарна поларизација може, наравно, имати и било који други правац у простору, при чему се поред вертикалне и хоризонталне посебно означавају још само положаји под углом од 45°:
- коса +45° и
- коса -45°
(Пример: антене ракетног ПВО система С 125 „Нева“, NATO ознака: „SA-3M“)
Кружна поларизација
Код кружне поларизације вектор јачине поља ротира удесно или улево нормално на правац простирања Z (деснокружна или левокружна поларизација). Кружна поларизација настаје помоћу две линеарно поларизоване антене, напајане са фазним помаком од 90° и међусобно механички заротиране за 90°. Ако амплитуде ове две линеарне компоненте нису једнаке, настаје елиптична поларизација.
Слика 4: Настајање кружне поларизације
Слика 5: Настајање кружне поларизације
овде се налази и
анимација (50 kByte)
За презентације у настави препоручујем решење са demonstrations.wolfram.com
За оптималан пријем морају се користити антене исте поларизације. Ако се употреби погрешно поларизована антена, настају значајни губици, који у пракси износе између 20 и 30 dB. На основу ове чињенице могуће је свесном променом поларизације потискивати како атмосферске сметње, тако и одређене врсте електронских ометања. У пракси се, на пример, код радара за контролу ваздушног саобраћаја, приликом појаве израженог метеоролошког клатера, често прелази на кружну поларизацију.
Деполаризација
Због особина рефлексије на објектима и неправилностима у атмосфери, посебно у јоносфери, може доћи до промене стања поларизације електромагнетног таласа. У радарској техници под деполаризацијом подразумева се промена смера поларизације. У оптици се под деполаризацијом подразумева смањење степена поларизације делимично поларизованог таласа током расејања. Пошто се, на пример, може догодити да делимично поларизован талас након рефлексије или расејања постане потпуно поларизован, у том случају би деполаризација имала негативне вредности.
Под условима идеалне кохерентности појединачне компоненте таласа различитих поларизација поново се сабирају у кохерентан талас са новим правцем поларизације. У том случају деполаризација се мери као ротација угла поларизације. Ови ефекти изазивају слабљење сигнала, такозвани поларизациони фединг (поларизационо ишчезавање). Када електромагнетни таласи морају да пролазе кроз интензивне кишне зоне, оријентација равни поларизације може се потпуно променити.
Као што се таласи различитих поларизација могу међусобно сабирати, тако се при пријему могу поново раздвојити на две унакрсно поларизоване компоненте (то јест компоненте које су међусобно нормалне). Првобитни правац поларизације тада се може одредити векторским рачуном. У пракси метеоролошки радари са двоструком поларизацијом не користе само две унакрсно поларизоване равни поларизације истовремено, већ и приликом предаје са једноструком поларизацијом примају унакрсно поларизоване одјекнуте сигнале. За разликовање појединих пријемних канала често се користе следеће скраћенице:
- HH – хоризонтално поларизовано предавање и хоризонтално поларизован пријем,
- VV – вертикално поларизовано предавање и вертикално поларизован пријем,
- HV – хоризонтално поларизовано предавање и вертикално поларизован пријем и
- VH – вертикално поларизовано предавање и хоризонтално поларизован пријем.
Аутор: Кристијан Волф,
Превод на српски:
Александар Г. Ристић>