www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Radar Temelleri

Osiloskop

Adından anlaşıldığı gibi, katot ışınlı osiloskoplar elektrik salınımlarını (oscillations) görüntülemek için kullanılır. Bunun için bir ışıldamalı (luminescence) ekrana elektron ışını (katot ışını) yönlendirilir ve bu ışın elektro mıknatıslarla dikey ve yatay yönde saptırılır. (Işıldama: Bir maddenin soğurduğu enerjinin bu malzeme tarafından, görülebilir bantta yeniden yayınlanması. Katot ışınlı tüplerde elektronların kinetik enerjisi yeşil ışığa dönüştürülür.) Çalışma prensibi, bir bilgisayar veya bir televizyon ekranında hemen hemen aynıdır. Televizyonda katot ışınının yoğunluğu (intensity) değiştirilerek tüm ekran alanı sırayla satır satır taranır. Buna karşılık katot ışınlı osiloskoplarda ışın, yoğunluğu sabit kalmak kaydıyla, ölçüm işaretine bağlı olarak saptırılır.

Hemen hemen her katot ışınlı osiloskop aşağıdaki iki çalışma moduna sahiptir:

Normal çalışma

Resim 1: Osiloskop normal çalışma modunda

Normal çalışma

Bu modda elektron ışını düzenli olarak soldan sağa hareket eder. Bir geçiş süresi birkaç mikro saniyeden, saniyeler mertebesine kadar ayarlanabilir. İşaretin dikey konumu izlenecek işaret tarafından kontrol edilir: Ekrandaki konum giriş işaretinin o anki büyüklüğüne doğrudan orantılıdır. Orantılılık katsayısı, yani ekranda gösterilen gerilim aralığı milivolt ile volt arasında ayarlanabilir. Ekranda oluşan resim, giriş işaretinin zamansal akışını gösterir (zaman-gerilim çizgesi). Eğer ölçülen işaret periyodik ise (örneğin sinüs biçimli) elektron ışınının yatay sapması ile eşzamanlaşabilir (synchronized).

Bunu sağlamak için ışın ekranın en solunda yeni tetikleme işareti gelene kadar bekler. Dâhili tetiklemede, ölçülen gerilimi tetikleme seviyesi ile karşılaştırarak bir sabit, ayarlanabilir tetikleme gerilimi elde edilir: Bu gerilim farkının işareti - veya + olabilir (ayara bağlı olarak tersi de mümkündür). Eksi ve artı, belirli bir gerilime karşılık gelir (örneğin, 0 volt ve 5 volt). Bir geçişte birden fazla sayıda tetikleme işaretinin oluşması önemli değildir, fakat birden daha fazla sayıda tetikleme bir periyotta olursa, o zaman ekranda aralarında faz kayması bulunan bir binişme görülür.
 

Lissaojous şekli

Resim 2: Lissajous figürü

X-Y çalışma modu

X-Y çalışma modunda ışın hem X-yönünde (yatay), hem de Y-yönünde her biri bir ölçüm işaretiyle kontrol edilir. Bu sayede bir işaret, diğer bir işaretin işlevi olarak (örneğin, akım-gerilim işlevi) izlenebilir. Bu modda tetikleme gerekli değildir. Ayrıca ekranın görüntüleme ölçeği her iki yönde birbirinden bağımsız ayarlanabilir. Şu ana kadar bahsettiğimiz ayarlara ilave olarak, ekrandaki resmin mutlak konumunu (X- ve Y nin birbirine göre açıklığını) ayarlayabilir, ayrıca ışını odaklayabilir veya parlaklığını değiştirebilirsiniz.

Tipine bağlı olarak bir katot ışınlı osiloskop daha farklı olanaklara sahip olabilir. İlk çalıştırma öncesinde aygıtın kullanma kılavuzu mutlaka okunmalıdır.