www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Podstawy radiolokacji

Fantastron

Rysunek 1: Układ fantastronu ze sprzężeniem przez siatkę ekranową

Rysunek 1: Układ fantastronu ze sprzężeniem przez siatkę ekranową

Fantastron

Fantastron jest szczególną odmianą multiwibratora astabilnego o bardzo dokładnych właściwościach czasowych. Fantastron jest uważany za generator relaksacyjny, którego działanie jest podobne do działania multiwibratora. Układ ten miał szczególne znaczenie dla sterowania czasowego analogowych urządzeń radarowych. Najczęściej stosowano pentodę lub heptodę w układzie z dwiema lub trzema diodami, które służyły do regulacji liniowości i czasów przełączania. Fantastron został opracowany w 1942 roku w ramach rozwoju radaru podczas II wojny światowej przez brytyjskiego inżyniera Alana Dowera Blumleina i opatentowany w 1946 roku.[1][2]

Podczas gdy multiwibrator wyznacza czas trwania swoich impulsów wyjściowych za pomocą obwodu R-C, fantastron wykorzystuje jako główny element integrator Millera do wewnętrznego generowania liniowego w czasie impulsu piłokształtnego, który jest używany zamiast wykładniczej krzywej ładowania lub rozładowania obwodu R-C multiwibratora. Rozwiązanie to znacznie poprawia stabilność przebiegów czasowych. Impulsy wyjściowe są liniową funkcją regulowanego wejściowego napięcia stałego, co umożliwia zdalne sterowanie.

Stosowane są dwa podstawowe typy układów fantastronu:

Obie wersje są układami o długim czasie powrotu do stanu początkowego, ale zapewniają stosunkowo krótkie czasy przełączania. Układy o krótkim czasie powrotu wymagają dodatkowego, oddzielnego wtórnika impedancyjnego, który zwiększa szybkość przełączania i umożliwia skrócenie czasu powrotu.[3]

Różnica między fantastronem ze sprzężeniem przez siatkę ekranową a fantastronem ze sprzężeniem katodowym polega na tym, że pierwszy z nich zapewnia większą dokładność czasową. Fantastron ze sprzężeniem katodowym ma jednak inne zalety. Na przykład nie wymaga ujemnego napięcia polaryzacji i może dostarczać obie polaryzacje sygnału wyjściowego. Podaje się również, że szczególnie w zakresie bardzo krótkich impulsów charakteryzuje się lepszą liniowością.

Rysunek 2: Fantastron jako układ tranzystorowy

Rysunek 2: Fantastron jako układ tranzystorowy

Układ fantastronu jest stosowany do generowania impulsu prostokątnego lub liniowego impulsu piłokształtnego, którego czas trwania jest niemal wprost proporcjonalny do napięcia sterującego. Ze względu na wyjątkową liniowość i dokładność ten rodzaj wydłużania impulsu jest wykorzystywany w urządzeniach wskaźnikowych radarów analogowych, na przykład do precyzyjnego opóźniania impulsu wyzwalającego. Jednocześnie można wytwarzać napięcie odchylające oraz czas trwania odchylenia w kineskopowych urządzeniach wskaźnikowych. Układ ten może być również stosowany do modulacji czasu trwania impulsu. W starszych, głównie rosyjskich urządzeniach radarowych był wykorzystywany do generowania impulsu bramkującego służącego do sterowania systemem ochrony przed zakłóceniami, którego tryby pracy były w ten sposób dzielone na zakres bliski i zakres daleki, dla których można było przełączać różne tryby pracy.

Zasada wykorzystania integratora Millera w multiwibratorze monostabilnym jako elementu wyznaczającego czas może być również zrealizowana za pomocą układu z tranzystorami. Możliwe są także układy ze wzmacniaczami operacyjnymi, jednak nie zyskały już znaczenia w technice radarowej, ponieważ analogowe funkcje czasowe zostały zastąpione przez liczniki cyfrowe taktowane sygnałem o wysokiej stabilności.

Źródła i literatura:

  1. T. K. Sarkar, Robert Mailloux, Arthur A. Oliner, M. Salazar-Palma, Dipak L. Sengupta: ”History of Wireless“ Wiley-IEEE Press, 2006, ISBN 978-0-471-71814-7, s. 142
  2. Alan Dower Blumlein, ”Improvements in or relating to electrical circuit arrangements for effecting integration and applications thereof“, patent GB580527-A, data zgłoszenia: 5 czerwca 1942 r.
  3. Electronics Installations and Maintenance Book - Electronic Circuits, formerly manual NAVSHIPS 900,000.102 Part 8 und Part 20 (dostępne online na www.navy-radio.com)